بیماری های قلبی عروقی شامل طیف وسیعی از بیماری های قلبی، عروقی و خونی می باشد که در صورت ابتلا قادر است سلامت کل بدن را تحت الشعاع قرار دهد به همین دلیل نیز حسیاست نسبت به این نوع از بیماری ها بسیار بالاست. بروز انواع بیماری ای قلبی-عروقی می تواند دلایل منشاء های متفاوتی داشته باشد که یکی از آنها مسائل وراثتی و ارثی است. در این مقاله قصد داریم به بررسی بیماری های قلبی ارثی بپردازیم.
بیماری مادرزادی قلبی یا نقایص مادرزادی قلب (CHD) شامل تمامی بیماری های قلبی در زمان به دنیا آمدن نوزاد است. در صورت تشخیص و درمان به موقع بیماری های مادرزادی قلبی، نوزاد می تواند بیشتر و در سلامت به زندگی ادامه دهد.
بیماری مادرزادی قلبی چیست؟
یکی از دلایل شایع مرگ ناگهانی قلب و مرگ و میر در سراسر جهان هرساله بیماری های قلبی می باشد. اما یکی از علل شناخته شده انواع بیماری های قلبی مسائل ارثی است. بیماری قلبی ارثی یا مادرزادی، شامل بیماری می گردد که در آن ساختار قلب از بدو تولد فرد با مشکلات و نارسایی هایی همراه است. این مشکلات می تواند مربوط به اندام های متفاوت قلب باشد ازجمله:
- دریچه قلب
- سرخ رگ ها
- یا سیاه رگ ها
وجود اختلال در هر یک از اندام های قلب می تواند سلامتی جسمی فرد را به خطر انداخته و به همین دلیل نیز تشخیص به موقع بیماری های قلبی ارثی بسیار مهم است.
CHD در بدو تولد وجود دارد و می تواند بر ساختار قلب کودک و نحوه عملکرد آن تأثیر بگذارد. آنها می توانند بر نحوه گردش خون از قلب و خارج از بدن تأثیر بگذارند. CHD ممکن است از خفیف (مانند یک سوراخ کوچک در قلب) تا حاد (مانند قسمت های از دست رفته یا ضعیف قلب) متفاوت باشد.
در حدود 1 از 4 نوزاد متولد شده با نقص قلبی ، دارای CHD حاد است (همچنین به عنوان بیماری مهم مادرزادی قلب شناخته می شود) نوزادان با CHD حاد در سال اول زندگی به عمل جراحی یا سایر اقدامات درمانی نیاز دارند.
علل ایجاد بیماری های قلبی مادرزادی
دلایل متفاوتی را می توان برای ایجاد این عارضه برشمرد ازجمله:
ویژگی های ژنتیکی
مسائل و ویژگی های ژنتیکی در بدو تولد در هر فرد، یکی از دلایل شناخته شده در ایجاد بیماری های قلبی می باشد.
مولفه های محیطی
شرایط محیطی همچون تاثیرات سوء دارو، وجود عفونت در مادر و… می تواند به جنین سرایت کرده و از این طریق نوزاد به انواع بیماری های قلبی ارثی متولد شود.
دلایل ناشناخته
با وجود پیشرفت چشمگیر علم در سال های اخیر، همواره یکی از علل بروز عارضه های قلبی ارثی، مسائل تاثیرگذار اما ناشناخته می باشد.
انواع بیماری مادرزادی قلبی
در ادامه برخی از انواع بیماری مادرزادی قلبی آورده شده است که مواردی که با یک ستاره (*) مشخص شده است بیماری مادرزادی قلبی حاد محسوب می شود.
- نقص دیواره بین دهلیزی
- نقص مهره ای دهلیزی
- انسداد آئورت
- دو خروجی در بطن راست
- عدم انتقال خون به شریان های بزرگ
- نقص دیواره بین بطنی
- و سایر بیماری ها
علائم و نشانه ها
انواع بیماری قلبی ارثی
بیماری های قلبی ارثی خود به چند دسته تقسیم می شوند ازجمله:
کاردیومیوپاتی های خانوادگی شامل:
- کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک (HCM)
- کاردیومیوپاتی انحرافی خانوادگی (DCM)
- کاردیومیوپاتی بطن چپ قلبی آریتمی (ARVC)
- کاردیومیوپاتی محدود کننده
آریتمی های خانوادگی شامل:
- سندرم QT طولانی/کوتاه
- سندرم بروگادا
- فیبریلاسیون دهلیزی
به طور معمول وجود بیماری های قلبی ارثی در نوزاد توسط آزمایشات مختلف و معاینات بعد از تولد تا چند هفته اول تشخیص داده می شود اما به طور کلی علائم زیر می تواند زنگ خطری برای وجود بیماری قلبی در نوزاد باشد:
- تپش قلب نامنظم یا شدید
- درد در قفسه سینه
- رنگ پوست غیرمعمول
- حالت غیرمعمول در ناخن ها (چماقی شدن یا کلابینگ)
- تعرق زیاد و بدون منشاء بیرونی نوزاد
سایر علائم رایج بیماری های قلبی ارثی عبارتند از:
- سرماخوردگی مکرر
- ضعف بدون دلیل
- تنگی نفس
- احساس خفگی
عوارض بیماری قلبی مادرزادی
وجود بیماری های قلبی مادرزادی می تواند طیف وسیعی از عوارض را به همراه داشته باشد و همچنین خطر ابتلا به سایر بیماری ها را نیز در کودک افزایش دهد. برخی از این بیماری ها شامل موارد ذیل می گردند:
- عدم انعقاد خون
- ایجاد عفونت داخلی در قلب
- آریتمی قلب با تپش قلب نامنظم
- افزایش فشار خون
- نارسایی قلبی
تشخیص بیماری
نوزاد توسط بهترین متخصص قلب و عروق معاینه می شود
بعضی از بیماریهای نقص مادرزادی قلب، ممکن است در دوران بارداری با استفاده از نوع سونوگرافی ویژه ای به نام اکوکاردیوگرام جنین تشخیص داده شوند که تصاویر سونوگرافی از قلب کودک ایجاد می کند. اما بعضی از بیماریهای CHD تا بعد از تولد یا حتی در دوران کودکی یا بزرگسالی تشخیص داده نمی شوند. اگر متخصص قلب و عروق شک کند که ممکن است CHD وجود داشته باشد ، کودک می تواند چندین آزمایش (مانند اکوکاردیوگرام) برای تأیید تشخیص انجام دهد.
درمان بیماری
درمان بیماری مادرزادی قلبی به نوع و شدت نقص موجود بستگی دارد. برخی از نوزادان و کودکان مبتلا ممکن است برای ترمیم قلب یا رگ های خونی به یک یا چند عمل جراحی نیاز داشته باشند. بعضی اوقات نقص قلب به طور کامل قابل ترمیم نیست ، اما این روش ها می توانند جریان خون و نحوه عملکرد قلب را بهبود ببخشند. توجه به این نکته حائز اهمیت است که حتی اگر نقص قلب آنها برطرف شده باشد ، بسیاری از مبتلایان به CHD درمان نمی شوند.
به طور کلی دو روش عمده درمان بیماری های قلبی ارثی شامل موارد زیر است:
عمل کاتتر
کاتتر یک لوله باریک و انعطاف پذیر است که توسط پزشک متخصص و از طریق ایجاد یک سوراخ بر روی پوست، وارد سیاه رگ و یا سرخ رگ شده و از این طریق به درمان برخی از انواع بیماری های قلبی کمک خواهد کرد.
روش جراحی
دومین شیوه در درمان این نوع از بیماری جراحی می باشد. در مواردی ممکن است پزشک متخصص تشخیص دهد که روش کاتتر کارساز نیست و در این وضعیت عمل قلب باز برای کودک انجام خواهد شد که بسیار سخت تر از شیوه پیشین است. در مواردی حتی ممکن است میزان نارسایی قلبی به حدی باشد که پزشک، پیوند قلب را تنها راه درمان شناسایی کند.
پیشگیری از بیماری های قلبی مادرزادی
همانگونه که پیشتر گفته شد برخی از علل ایجاد بیماری های قلبی ارثی، همچنان ناشناخته می باشد اما در مواردی مادر می تواند با رعایت نکاتی در دوران بارداری، سلامت فرزند خود را تضمین کرده و از بروز بیماری قلبی مادرزادی جلوگیری نماید ازجمله:
کنترل انواع بیماری ها توسط مادر خصوصا بیماری های مزمن همچون دیابت.
قرار نگرفتن در محیط های آلوده و قرار نگرفتن در معرض مواد شیمیایی خطرناک.
مصرف میزان لازم از مکمل های غذایی و ویتامین ها همچون اسید فولیک و مولتی ویتامین با تجویز پزشک متخصص.
زدن انواع واکسن های مورد نیاز در دوران بارداری.
درنهایت اتخاذ سبک زندگی سالم همچون ورزش کردن، کنترل وزن، مصرف غذاهای سالم و مناسب و همچنین دوری از مصرف دخانیات و مشروبات الکلی همگی می تواند در جلوگیری از بروز بیماری های قلبی ارثی تاثیرگذار باشد.